600 yılı aşkın bir süredir insanlığın karşısına çıkan en büyük entelektüel bulmaca, nihayet pes etti. İki dünya savaşının en dahi şifre kırıcılarının, dil bilimcilerinin ve tarihçilerinin ömürlerini adayıp başarısız olduğu ünlü Voynich El Yazması, gelişmiş bir yapay zeka algoritması tarafından çözüldü!
Yıllarca bir uzaylı mesajı veya usta iÅŸi bir aldatmaca (hoaks) olduÄŸu düşünülen bu gizemli kitabın arkasından, orta çağın “Karanlık Web”i çıktı. Ä°ÅŸte yapay zekanın deÅŸifre ettiÄŸi ilk bölümler ve yüzyıllardır saklanan o büyük sır.
YAPAY ZEKA HAYALET DİLİ ÇÖZMEYİ BAŞARDI
Yapay zeka, sadece harflere veya sembollere odaklanmadı; insanların yazı yazarken farkında olmadan bıraktıkları “yazım ritmini” ve nöral kalıpları analiz etti. Dünyadaki binlerce antik ve modern dili tarayan algoritma, Voynich metninin Akdeniz havzasında konuÅŸulan ancak hiçbir zaman yazıya dökülmemiÅŸ kayıp bir dile ait olduÄŸunu keÅŸfetti: Proto-Romance (Ön Roman Dili) diyalekti.
Bu dil yüzyıllar önce yok olmuÅŸ bir “Hayalet Dil”di. Yapay zeka, dilin tarihsel evrimini simüle ederek dil bilgisi boÅŸluklarını doldurdu ve el yazmasının ilk sayfalarını insanlığın okuyabileceÄŸi bir dile tercüme etmeyi baÅŸardı.
VAR OLMAYAN BİTKİLERİN SIRRI ÇÖZÜLDÜ
Kitabın en çok kafa karıştıran kısmı, dünyada eÅŸi benzeri olmayan, adeta baÅŸka bir gezegene aitmiÅŸ gibi duran bitki çizimleriydi. Yapay zeka tercümesi, bu bitkilerin “sahte” olmadığını ortaya koydu.
“Kombinasyon” Çizimleri: Resimler aslında tek bir bitkiyi göstermiyor. Orta çaÄŸ doktorlarının bildiÄŸi farklı ÅŸifalı otların kök, yaprak ve çiçek kısımlarının bir arada sunulduÄŸu birer “kolaj” çizim.
Orta Çağ Kopya Kağıdı: Metin; cilt enfeksiyonlarından mide ağrılarına kadar her şeyin tedavisinde bu bitkilerin nasıl karıştırılacağını anlatıyor. Yani bu çizimler, dönemin hekimleri için hazırlanmış pratik birer tıbbi hafıza kartı (cheat sheet) niteliğinde.
YEŞİL HAVUZLARDAKİ KADINLAR ÇİZİMİ
Yıllarca tarikat ayinleri veya büyücülük ritüelleri olarak yorumlanan “yeÅŸil havuzlarda yıkanan çıplak kadın figürleri” de rasyonel bir açıklamaya kavuÅŸtu. Yapay zeka bu bölümlerin tamamen “hidroterapi” (suyla tedavi) talimatları olduÄŸunu deÅŸifre etti.
Metinde, kadın hastalıklarının tedavisi için mineral kaynak sularının ve bitkisel banyoların nasıl kullanılması gerektiği en ince ayrıntısına kadar anlatılıyor. Yani o korkutucu, mistik çizimler aslında yüksek kaliteli bir orta çağ sağlık merkezinin (spa) tedavi rehberinden başka bir şey değil.
DEVASA KİTABIN ŞİFRE NEDENİ KİLİSE BASKISI ÇIKTI
Peki, yazar neden tüm bu tıbbi bilgileri dünyanın en zor şifresinin arkasına gizleme ihtiyacı duydu? Cevap, dönemin acımasız gerçeklerinde saklı: Engizisyon ve Kilise Baskısı.
15. yüzyılda kilisenin onaylamadığı yeni bilimsel araÅŸtırmalar, kimyasal karışımlar veya alternatif tedavi yöntemleri doÄŸrudan “büyücülük” ve “sapkınlık” (heresy) olarak kabul ediliyordu. Yakalanmanın bedeli ölümdü.
Yazar, bu ölümcül riskten kaçınmak için zekice bir güvenlik önlemi aldı: Bilgileri sadece kendi küçük öğrenci çevresinin anlayabileceği, ölmekte olan gizli bir diyalektle ve şifreleyerek yazdı. Bu kitap, kelimenin tam anlamıyla orta çağın yeraltı bilgi ağıydı.
Ä°PUÇLARI Ä°TALYA’YI Ä°ÅžARET EDÄ°YOR
Yapay zeka ÅŸifreyi çözmüş olsa da bu dâhinin adı hâlâ net deÄŸil. Ancak metnin içindeki bazı ifadeler, Avrupa’ya seyahat eden “doÄŸulu bir alime” iÅŸaret ediyor. Ayrıca kullanılan diyalekt, Ä°talya’nın Ischia Adası ile güçlü bir baÄŸ kuruyor. AraÅŸtırmacılar ÅŸimdi yapay zekanın saÄŸladığı bu verilerle Ä°talyan arÅŸivlerinde tarihin en gizemli yazarının kimliÄŸini bulmak için iz sürüyor.
Voynich El Yazması artık korkutucu bir muamma deÄŸil; yapay zeka sayesinde insanlık tarihinin en deÄŸerli tıbbi miraslarından biri haline geldi. Kitap ÅŸu anda tamamen dijitalleÅŸtiriliyor ve çok yakında orta çağın bu “kayıp” reçeteleri tüm dünyanın eriÅŸimine açılacak.
